souto, Xurxo

Coñezo aquela rapaciña. Lola é hoxe outra das voces abenzoadas das cantadeiras do Berbés…Cando visitou por primeira vez o Museo Quiñones de León, e viu A habitación do vello mariñeiro, recontrouse ao instante coa infancia. A emoción virouse sentenza: «Ai Lugrís, que gran pintor, canto che me fico traballar! »

Ouve como nos chama a noite pola Ribeira do Berbés abaixo!, funil oceánico, nesa gran ruta das tabernas de antes. No alto da rúa Real, o Faibistés. Nome que fala, o taberneiro fundador manexaba xerra e machada de carniceiro con igual habelencia.

Lobo de Mar, Porco Vello -viño e cunquiña de caldo-, o Canta-o-Galo de Finocha, ou o Fontefría de Mucha, neta de Ignacio Rabeoso. Aquel patrón da Legionaria que embarcada os seus once fillos como tripulación. Unha noite non volveron. Dende o paseo Alfonso escoitábanse o pranto da Ribeira toda.

«Lugrís achégase a Bouzas na lentitude parsimoniosa dos antigos tranvías (coa súa policromía móbil de brancos e vermellos) que sucaban a cidade viguesa en todas as direccións.

Os problemas continúan, a frota volve parar en 1932. Tras catro meses de folga, a situación dos obreiros é tan extrema que a CNT ten que repartir os fillos dos mariñeiros entre familias de acollida de toda Galiza. Tensión, tiros no peirao, algunha bomba. Na rúa Príncipe de Vigo sofre un atentado un avogado asesor dos armadores.

Conclúo, se non è vero, è ben trovato. Comenzaron a desembarcar no Berbés un peixe de grandes ollos. Cando o viron na lonxa inmediatamentea alguén lle acordou a mirada dun veciño que lle chamaban Tomás. Xa había nome para a nova especie.

A multitude ateigaba o peirao. Cando no alto da escada apareceu a silueta do gaiteiro, toda a Ribeira do Berbés estourou nun aplauso. Vestía con elegancia de indiano. Nun ombreiro levaba o que máis quería: a gaita. E no outro o símbolo definitivo do seus triunfo americano: un papagaio.

Aínda hoxe perdura a Marítima de Bouzas, entidade de avoengo creada no mesmo 1899. Ese ano, seiscentas operarias das conserveira de Vigo deciden asociarse; contan coa axuda da Federación Local Obreira, de carácter socialista. A extemporánea resposta da patronal anuncia os graves conflitos dos anos vindeiros: despedimento de todas as operarias e un novo regulamento moito máis duro no que mesmo se lles negaba ás traballadoras o dereito a cantar!

Ruta terrícola, 24 de agosto de 2011.Monte Alba. A cidade ten pés de auga. Para abranguer e entender o esplendor da ribeira, cómpre subir aos outeiros de Vigo: Cepudo e Monte Alba. E encher os ollos coas illas, Cíes, Ons, e o propio Morrazo, case illa, centro do mar. Alá lonxe, Sálvora.

Cada 15 de agosto, dende a igrexa parroquial os veciños de Valadares soben en procesión as imaxes da Virxe e de San Bartolomeu -aquí Samertolameu-até a capela do Alba. A virxe aló queda, baixan o santo e vólveno subir o 24. Aínda haberá outra procesión, 8 de setembro, para que as imaxes poidan pasar o resto do ano ao quentiño dentro da parroquía