Porteiro, maría xosé

O parque forestal do Vixiador estaba cuberto pola néboa. Subira a pé desde a parada do Vitrasa e lavaba no carro da merca a urna onde ficaran as cinzas da súa avoa.

Mariña faleceu sen decirlle a súa filla como quería que lle fixesen a despedida, mais cando xa estaba inconsciente pola sedación, Helena chamou ao párroco da igrexa do Carme que está a carón do sanatorio de Nicolás Peña, habitual visitador para dar a extrema unción a quen o demanda.

Mariña conseguira entrar como operaria na fábrica de cerámica que Moisés Álvarez viña de crear na parroquia de Santa Clara, en Cabral.

Na casa familiar seguían falando de «ir» a Vigo cando collían o tranvÍa que pasaba polo centro urbano até Bouzas. Cristovo atopou traballo na Lonxa para descargar as pesadas caixas de peixe que traían os barcos de pesca e cargalas en camións que saían ben cedo para os mercados madrileños.

Tiveron que pasar algúns anos até que conseguiu emprego como conserxe nas Escolas Nieto, de Cabral, nun edificio diferente ao resto das construcións da calzada, macizo de pedra granítica e aspecto impoñente. Cristovo aprendeu moito na súa etapa naquel centro onde se mantiña unha discreta tradición republicana, malia a vixilancia e control da ditadura. O sangue era vermello nas veas dunha escola que se creara cos cartos chegados da emigración americana.

Gumersindo foi vivir a Pardavila, a carón da que fora a Sociedade Recreativa e Cultural. Fuxía do seu pasado, pero ía sempre coa memoria disposta para sementar nas xeracións máis novas os ideais de xustiza e liberdade.

O seu último mozo tocaba a batería nun grupo da Movida que formaran varios amigos que coincidiran estudando o bacharelato no Instituto do Calvario. Non chegaron a trunfar, mais pasábano ben acudindo a canto concerto se puxese por diante, ás veces para tocar, outras  só por compartir, beber, fumar …

—Ves aquelas pedra grandes de alí? O meu pai dicía que lles chamaban a «Casa dos Mouros», pero souben que non necesariamente se referían a xente procedente da Mauritania. Queda con esta idea —recalcaba—, son vestixios dunha era anterior á aquela na que a humanidade foi quen de escribir o que acontecía ao seu redor. Proceden do Neolítico, na Prehistoria […]

Clara medraba algúns centímetros poñéndose sobre as puntas dos pes; non podía deixar de ollar para unha construción máis alta ca o propio pai, algo encollido polo peso dos sufrimentos pasados. Xamais esqueceu aquela composición de cinco inmensas e pesadas laxes colocadas verticalmenre formando un cono no que se apreciaban restos de terra e vexetación. O pai deulle permiso para se deitar no chan. Enriba do punto de encontro das laxes, asomaba un anaco de ceo.